چرا عاشق افرادی میشویم که برای ما مناسب نیستند؟
تناقض عاشق شدن به فرد نامناسب
از دیدگاه تکاملی، شناسایی رویدادهای منفی مهمتر از تشخیص رویدادهای مثبت است، زیرا رویدادهای منفی میتوانند بقای ما را تهدید کنند. در نتیجه، تجربیات و احساسات منفی تمایل به تأثیر روانی بیشتری نسبت به تجربیات مثبت دارند. ما اغلب بیشتر انگیزه داریم تا از نتایج منفی اجتناب کنیم تا اینکه به دنبال نتایج مثبت باشیم (Baumeister et al., 2001).
این تعصب منفی به خصوص در روابط عاشقانه مرتبط است. ویژگیهای منفی میتوانند یک رابطه را تضعیف کرده و به شریک آسیب برسانند، در حالی که افراد اغلب میتوانند به نبود برخی ویژگیهای مثبت عادت کنند. جان گاتمن پیشنهاد میکند که روابط پایدار نیاز به تعاملات مثبت به میزان قابل توجهی بیشتر از تعاملات منفی دارند.
۳ دلیل برای اینکه چرا عاشق فرد نامناسب میشویم
با وجود اهمیت ویژگیهای منفی، چرا گاهی به افرادی جذب میشویم که به وضوح برای ما نامناسب هستند؟ در اینجا سه دلیل آورده شده است:
۱. هاله جذابیت و شخصیت
عاشق شدن شامل دو بُعد اصلی است: جذابیت و ستودنی بودن. جذابیت ما را به سوی کسی میکشد، در حالی که ستودنی بودن بازتاب ارزیابی گستردهتر ما از شخصیت و دستاوردهای اوست.
این ابعاد اغلب بر یکدیگر تأثیر میگذارند. اثر هاله جذابیت نشان میدهد که افراد جذاب از نظر فیزیکی به عنوان باهوشتر، اجتماعیتر و اخلاقیتر از آنچه هستند درک میشوند (Batres & Shiramizu, 2023). برعکس، هوش، مهربانی، شوخطبعی و خرد میتوانند جذابیت فرد را افزایش دهند، که به عنوان هاله شخصیت شناخته میشود. در نتیجه، فردی که ما را به شدت جذب میکند ممکن است بهترین گزینه برای یک رابطه بلندمدت نباشد. جاذبه قوی میتواند ناسازگاریهای عمیقتر را پنهان کند و شناخت و ترک یک رابطه نامناسب را سختتر کند.
۲. تله چکلیست
یک روش معمول برای انتخاب شریک زندگی ایجاد یک چکلیست از ویژگیهای مطلوب است. این روش دو نقص عمده دارد. اول، چکلیستها به ندرت اهمیت ویژگیها را اولویتبندی میکنند. بنابراین، ویژگیهایی مانند قد، مهربانی، هوش و شوخطبعی ممکن است به عنوان جعبههای جداگانهای برای تیک زدن ظاهر شوند، با وجود اینکه اهمیت متفاوتی دارند. این کاهش یک فرد پیچیده به مجموعهای از ویژگیهای جداگانه است. دوم، چکلیستها اغلب مسئله تناسب را نادیده میگیرند: کسی ممکن است بسیاری از ویژگیهای مطلوب را داشته باشد اما همچنان شریک نامناسبی باشد.
مسئله کلیدی تعداد ویژگیهای مطلوبی که یک فرد دارد نیست، بلکه این است که کدام ویژگیها بیشترین اهمیت را دارند و چقدر با ویژگیها، ارزشها و آرزوهای خودمان هماهنگ هستند. تناسب رمانتیک شامل شناسایی مهمترین ویژگیها و درک نقش آنها در رابطه است (Ben-Ze'ev, 2019).
۳. شمارش نقصهای سطحی به جای ارزیابی ناسازگاری
یک استراتژی پیچیدهتر بر روی نقصهای عمده تمرکز دارد به جای فهرست کردن هر نقص جزئی. از آنجا که همه افراد کاستیهایی دارند، بسیاری از نقصهای جزئی میتوانند در یک رابطه سالم جا بیفتند. اما نقصهای عمده ممکن است بنیان آن را تهدید کنند. چالش این است که نقصهای عمیق اغلب سختتر از نقصهای سطحی تشخیص داده میشوند. ظاهر فیزیکی به سرعت قابل ارزیابی است، در حالی که خودخواهی، عدم دسترسی عاطفی، عدم اطمینان یا ناسازگاری عمیق اغلب تنها با گذشت زمان آشکار میشوند. یک شبنشینی ممکن است چیزهای زیادی درباره جاذبه فاش کند اما اندکی درباره پتانسیل یک رابطه شکوفا و پایدار.
تشخیص ناسازگاری پیچیدهتر از شمارش نقصها است. چیزی که اهمیت دارد تعداد کاستیها نیست، بلکه ماهیت و پیامدهای آنها برای رابطه است.
اهمیت بهبود یکدیگر
شناسایی ویژگیهای منفی مهم است، اما برخی از ویژگیهای مثبت ممکن است حتی بیشتر اهمیت داشته باشند. از جمله مهمترین آنها توانایی شرکا برای بهبود یکدیگر است. تحقیقات درباره پدیده میکلآنژ نشان میدهد که شرکای نزدیک میتوانند به ما کمک کنند تا به سمت خود ایدهآلمان حرکت کنیم. وقتی یک شریک از آرزوهای ما حمایت میکند، به آنچه میخواهیم نزدیکتر میشویم. درست همانطور که میکلآنژ شکل پنهان درون مرمر را آشکار کرد، شرکای رمانتیک میتوانند به "تراشیدن" یکدیگر به سوی خود بهتر کمک کنند (Drigotas, 2002).
این ویژگی در اوایل یک رابطه سخت قابل شناسایی است زیرا از طریق تجربیات مشترک در طول زمان پدیدار میشود. نمیتوان آن را با یک چکلیست ثبت کرد؛ شناسایی آن اغلب نیاز به نوعی شهود دارد که کارشناسان وقتی اطلاعات ناقص است از آن استفاده میکنند. قوانین مؤثر بر روی مهمترین اطلاعات تمرکز میکنند در حالی که بسیاری از بقیه را نادیده میگیرند (Gigerenzer, 2007). در انتخاب رمانتیک، این به معنای توجه کمتر به تعداد کل ویژگیهای مطلوب و بیشتر به چند ویژگی عمیق است.
افکار نهایی
یافتن یک شریک رمانتیک مناسب به بیش از شمارش نقاط قوت و ضعف نیاز دارد. تمرکز بر تعداد نقصها ممکن است باعث شود ناسازگاریهای عمیقتر را نادیده بگیریم. برخی از مهمترین ویژگیهای رابطه تنها از طریق زمان و تجربه مشترک پدیدار میشوند. هدف ما یافتن کسی بدون نقص یا کسی که بیشترین تعداد ویژگیهای مطلوب را دارد نیست؛ بلکه شناسایی ویژگیهایی است که برای شکوفایی متقابل اهمیت بیشتری دارند. جاذبه رمانتیک به این سؤال پاسخ میدهد، "چه کسی را میخواهم؟" تناسب رمانتیک به سؤال عمیقتر "با چه کسی میتوانم شکوفا شوم؟" پاسخ میدهد. این دو اغلب همپوشانی دارند، اما نه همیشه. گاهی، فردی که ما را به شدت جذب میکند، بهترین فرد برای ما نیست. چالش در تشخیص تفاوت است.