لوگوی شبکه جهانی روان‌شناسی فارسی زبانان شبکه جهانی
روان‌شناسی فارسی‌زبانان
بررسی و مقابله با مارپیچ‌های توهمی ناشی از هوش مصنوعی

شکاف بینش در توهمات ناشی از هوش مصنوعی

•

نکات کلیدی

  • مواجهه مستقیم با توهمات ناشی از هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش انزوا و مقاومت منجر شود.
  • ساخت تدریجی بینش، به جای مواجهه، ممکن است به تغییر باورها در مارپیچ‌های توهمی ناشی از هوش مصنوعی کمک کند.
  • درمان‌های فراشناختی مبتنی بر شواهد، بدون چالش مستقیم، به خوداندیشی تشویق می‌کنند.

والدی مشاهده می‌کند که پسرش به شدت درگیر گفتگو با یک مدل زبان بزرگ شده است. پسر باور دارد که باید راه‌حلی ریاضی در متافیزیک پیدا کند و این او را به ترک شغل و دوری از خانواده و دوستان واداشته است. این سناریو در میان افرادی که به دنبال کمک برای عزیزان گرفتار در مارپیچ توهمی با چت‌بات‌های هوش مصنوعی هستند، رایج است.

توهمات مرتبط با هوش مصنوعی، که گاهی به عنوان "روان‌پریشی هوش مصنوعی" نامیده می‌شوند، تشخیص بالینی نیستند اما طیفی از پدیده‌ها را توصیف می‌کنند. این می‌تواند شامل افرادی با سابقه اختلالات روان‌پزشکی باشد که با استفاده از هوش مصنوعی دوباره فعال می‌شوند یا افرادی که سابقه روان‌پزشکی قبلی ندارند. در برخی موارد درمان ممکن است لازم باشد، در حالی که دیگران زیر آستانه بالینی باقی می‌مانند. توهمات مرتبط با هوش مصنوعی می‌توانند با شرایطی مانند اختلال دوقطبی یا روان‌پریشی همپوشانی داشته باشند، اما بسیاری از آنها معیارها را برآورده نمی‌کنند. در حالی که برخی فرآیند مارپیچی را مختل‌کننده می‌دانند، دیگران آن را مفید و هدفمند می‌بینند.

مشکل بینش

یک مسئله مهم این است که افراد در مارپیچ‌های توهمی اغلب فاقد آنچه کلینیک‌ها به آن بینش می‌گویند، هستند. بینش شامل شناخت این است که باورهای توهمی نادرست هستند یا ممکن است توضیحات جایگزین داشته باشند (بینش شناختی) یا اینکه علائم ممکن است بخشی از یک وضعیت سلامت روانی باشند (بینش بالینی). بینش در یک طیف وجود دارد و می‌تواند با گذشت زمان پرورش یابد.

پرورش بینش، به جای مواجهه مستقیم، رویکردی مفید برای مدل‌های هوش مصنوعی، کلینیک‌ها یا اعضای خانواده است. توهمات هوش مصنوعی اغلب ایگوسنتونیک هستند، با ارزش‌ها و هویت فرد همسو می‌شوند، که آنها را دشوار می‌کند تا تغییر کنند یا افراد به طور داوطلبانه به دنبال مراقبت باشند.

افراد در مارپیچ‌های توهمی اغلب در "منطقه خاکستری" سلامت روانی وجود دارند، جایی که ممکن است برای بستری شدن اجباری روان‌پزشکی واجد شرایط نباشند اما می‌توانند به تدریج رو به زوال بروند. این زوال ممکن است شامل ترک شغل، انزوا از دوستان یا ادامه مصرف مواد باشد که توهمات را بدتر می‌کند. خانواده و دوستان ممکن است به دلیل توانایی محدود خود در مداخله، به ویژه زمانی که فرد بالغ است، احساس ناتوانی، اضطراب یا ناامیدی کنند.

چرا مواجهه مستقیم می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد

مواجهه مستقیم با کسی درباره توهماتش خطر دور کردن او یا باعث انزوای بیشتر در هوش مصنوعی را دارد. همانطور که یک فرد با تجربیات توهمی اشاره کرد، "هرچه بیشتر سعی کنید یک فرد توهمی را از توهماتش بیرون بیاورید، بیشتر به آنها چنگ می‌زند." رویکردهایی که احساسات را تأیید می‌کنند اما نه توهمات، می‌توانند مفید باشند.

پرورش بینش: رویکردهای فراشناختی مبتنی بر شواهد

تکنیک‌های مبتنی بر شواهد برای شرایط مربوط به توهمات وجود دارد، مانند درمان شناختی رفتاری برای روان‌پریشی (CBTp)، درمان فراشناختی برای روان‌پریشی و مصاحبه انگیزشی.

فراشناخت شامل "فکر کردن درباره فکر کردن" است. بسیاری از مداخلات روان‌درمانی برای توهمات از یک رویکرد فراشناختی برای تأمل در افکار و احساسات و تلاش برای تغییر تدریجی آنها استفاده می‌کنند.

این تکنیک‌های درمانی زمان می‌برند و به مواجهه مستقیم متکی نیستند. آنها افکار منفی و باورهای ناسازگار را به چالش می‌کشند و تأکید می‌کنند که افکار لزوماً حقایق نیستند. هدف پرورش خوداندیشی و بینش شناختی است.

هدایت تکراری: چارچوبی برای اصلاح مسیر تدریجی

توهمات هوش مصنوعی می‌توانند از طریق مکالمات متعدد و ماه‌ها از طریق انحراف آزمون واقعیت توسعه یابند و نیاز به یک فرآیند طولانی‌مدت هدایت تکراری یا اصلاح مسیر تدریجی برای لنگر انداختن در واقعیت در طول زمان دارند.

تکنیک‌های مصاحبه انگیزشی می‌توانند این فرآیند را تسهیل کنند، با استفاده از سوالات بدون قضاوت برای ارزیابی سرمایه‌گذاری باور، دلایل تغییر و هزینه‌های درک شده عدم تغییر. اعضای خانواده می‌توانند آموزش ببینند تا از مصاحبه انگیزشی برای کمک به شرایط مربوط به توهمات استفاده کنند، هرچند که هنوز در توهمات ناشی از هوش مصنوعی امتحان نشده است.

به جای تمرکز بر تغییر مستقیم توهمات، هدف قرار دادن عواملی که آنها را تشدید می‌کنند—مانند خواب مختل، مصرف فعال مواد و انزوای اجتماعی—و بهبود خودمراقبتی می‌تواند عملکرد کلی را بهبود بخشد. به عنوان مثال، در شرایطی مانند اختلال دوقطبی، خواب مختل می‌تواند به طور قابل توجهی به دوره‌ها کمک کند.

پیامدها برای خانواده‌ها، کلینیک‌ها و طراحی هوش مصنوعی

منابع برای اعضای خانواده و سیستم‌های حمایتی که با این چالش‌ها روبرو هستند شامل گروه‌های حمایتی و چارچوب‌های برنامه‌ریزی بحران می‌شوند. اینها به سطح بینش فرد بستگی دارند که می‌تواند نوسان داشته باشد.

اقدامات طراحی هوش مصنوعی که فراشناخت و بینش را ترویج می‌دهند، مانند یک آینه فراشناختی، می‌تواند به افراد کمک کند تا در استفاده از هوش مصنوعی خود تأمل کنند و علائم هشداردهنده استفاده ناسازگار، مانند خواب مختل، را شناسایی کنند. چنین ابزارهایی ممکن است به سایر شرایط سلامت روانی که با استفاده از هوش مصنوعی بدتر می‌شوند، مانند اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، سود برسانند.

تحقیقات خارج از روان‌پزشکی، مانند روش‌های واسطه‌گری هوش مصنوعی برای کاهش باورهای توطئه، مسیرهای امیدوارکننده‌ای برای مقابله با توهمات ناشی از هوش مصنوعی ارائه می‌دهند.

منبع خبر 24 Jun 2026 · 12:02 pm
#هوش_مصنوعی#توهمات#روانشناسی#فراشناخت#درمان#ایالات_متحده