چرا فرض میکنیم کسی باید مسئول باشد؟
چگونه بازاندیشی برابری میتواند روابط و جوامع را تقویت کند
یکی از فرضهای رایج این است که هر گروه موفقی نیاز به کسی در رأس دارد. این انتظار در خانوادهها، کسبوکارها، دوستیها، سیستمهای سیاسی و جوامع وجود دارد، جایی که اغلب انتظار میرود کسی رهبری کند و دیگران پیروی کنند. بحثها درباره برابری معمولاً بر این تمرکز دارند که چه کسی باید در موقعیت بالاتر باشد، نه اینکه آیا اصلاً وجود سلسلهمراتب ضروری است یا خیر.
در بحثهای جنسیتی، این فرض به وضوح دیده میشود. به طور تاریخی، مردان اغلب در موقعیتهای قدرت بر زنان قرار گرفتهاند و گفتگوهای اخیر سعی در رفع این عدمتعادلها دارند. با این حال، هر دو دیدگاه ممکن است هنوز این ایده را بپذیرند که کسی باید مسئول باشد. شاید این فرض نیاز به بازنگری دارد.
این ایده زمانی که کتاب طلوع همه چیز نوشته دیوید گربر و دیوید ونگرو (۲۰۲۳) را میخواندم، برایم جالب شد. نویسندگان استدلال میکنند که روایت سنتی تاریخ بشر بیش از حد سادهانگارانه است. به ما آموزش داده شده که جوامع از گروههای کوچک و برابر به جوامع بزرگ و سلسلهمراتبی تکامل یافتهاند. با این حال، شواهد تاریخی و باستانشناسی نشان میدهد که جوامع انسانی با ساختارهای اجتماعی مختلفی آزمایش کردهاند، برخی از آنها بدون سلسلهمراتب سختگیرانه به خوبی عمل کردهاند.
در این مثالها، برابری به معنای انجام کارهای یکسان توسط همه نبود. افراد بر اساس تواناییها، علاقهها و شرایط خود به شکلهای مختلفی مشارکت میکردند. نکته کلیدی این بود که نقشهای مختلف به طور خودکار به عنوان دارای ارزش متفاوت دیده نمیشدند. فردی که مسئول یک کار بود، لزوماً باارزشتر از دیگری نبود. مشارکتهای مختلف میتوانستند همچنان به یک اندازه مهم باشند.
ما اغلب فرضهای مشابهی درباره رفتار حیوانات داریم. به شیرها فکر کنید، که اغلب به عنوان «پادشاه جنگل» شناخته میشوند، با وجود اینکه نه در جنگلها زندگی میکنند و نه شبیه به نظامهای سلطنتی هستند. تحقیقات نشان میدهد که شیرهای نر و ماده نقشهای متفاوتی در گروه دارند. مادهها در شکار، پرورش تولهها و حفظ پیوندهای اجتماعی شرکت میکنند، در حالی که نرها بر دفاع از قلمرو و حفاظت تمرکز دارند. این مسئولیتها به موفقیت گروه کمک میکنند، اما دلالت بر این ندارند که یک جنس مهمتر است. مطالعات درباره رفتار اجتماعی شیرها بر همکاری و منفعت متقابل تأکید دارند، نه بر تسلط و تسلیم (گرینل، ۲۰۰۲).
این نکته گستردهتری را برجسته میکند: قدرت و اهمیت مترادف نیستند. قویتر بودن فیزیکی، تهاجمیتر بودن، یا بهتر مجهز بودن برای چالشها به طور خودکار کسی را باارزشتر نمیکند. در جوامع انسانی و حیوانی، اعضای مختلف نقاط قوت متفاوتی را ارائه میدهند. موفقیت گروه به این بستگی دارد که این نقاط قوت با هم کار کنند، نه اینکه برای وضعیت رقابت کنند.
این اصل را میتوان به روابط ما نیز اعمال کرد. درگیریها در خانوادهها، دوستیها و روابط عاشقانه اغلب زمانی بروز میکنند که اقتدار تصمیمگیری با ارزش شخصی برابر تلقی میشود. ممکن است کسی امور مالی را مدیریت کند، برنامهها را تنظیم کند یا تصمیمات مهم بگیرد، اما این مسئولیتها به طور ذاتی آنها را مهمتر از دیگران نمیکند.
شاید سوال نباید این باشد که چه کسی مسئول است، بلکه این باشد که آیا همه افراد درگیر واقعاً ارزشمند هستند. زمانی که افراد احساس احترام و قدردانی میکنند، تفاوتهای مسئولیتی کمتر تهدیدکننده میشوند. برابری نیازمند این نیست که همه کارهای یکسان انجام دهند؛ بلکه نیازمند شناخت این است که مشارکتهای مختلف میتوانند ارزش برابر داشته باشند. این ممکن است یکی از مهمترین درسهایی باشد که تاریخ و طبیعت ارائه میدهند.
منابع
گربر، د.، و ونگرو، د. (۲۰۲۳). طلوع همه چیز: تاریخ جدیدی از بشریت. انتشارات پیکاردو پیپر.
گرینل، ج. (۲۰۰۲). حالتهای همکاری در حین دفاع از قلمرو توسط شیرهای آفریقایی. طبیعت انسانی، ۱۳(۱)، ۸۵-۱۰۴.