آیا داروین معنای زندگی را کشت؟
تکامل و نبود هدف کیهانی
هنگامی که از معنای زندگی پرسیده میشود، دوستانم و من اغلب به این نتیجه میرسیدیم که معنای زندگی «تولیدمثل» است، نظریهای که ریشه در تئوری تکامل دارد. اگرچه این دیدگاه سادهانگارانه بود، اما از این ایده ناشی میشد که «هدف» تکاملی زندگی تولیدمثل است. با این حال، این مسئله به پرسش عمیقتر از آنچه زندگی را معنادار میکند، نمیپردازد که اغلب به دنبال هدفی بالاتر و ابدی برای بشریت است. این موضوع من را به انتشار مقالهای علمی در مورد نیهیلیسم اگزیستانسیالیستی هدایت کرد.
نیهیلیسم اگزیستانسیالیستی
دنیل دنت، فیلسوف طبیعتگرا، در کتاب خود ایده خطرناک داروین: تکامل و معانی زندگی استدلالی قوی برای نیهیلیسم اگزیستانسیالیستی ارائه میدهد. او تکامل را به عنوان فرآیندی تصادفی و کور توصیف میکند که تنها بر تولیدمثل، تنوع و موفقیت تولیدمثلی متفاوت تمرکز دارد و فاقد هرگونه هدف ذاتی است. انتخاب طبیعی منشاء زندگی و بشریت را بدون نیاز به توضیح تلهولوژیک توضیح میدهد.
اگزیستانسیالیستها معتقدند که تکامل انکار کننده ذاتهای ثابت است، مفهومی که از زمان افلاطون فلسفه را به چالش کشیده است. تحت تأثیر تکامل، همه چیز در حال تغییر است و جایی برای ویژگیهای ذاتی انسانی مانند عقلانیت یا اخلاق باقی نمیگذارد. ژان پل سارتر این مفهوم را با بیان اینکه «وجود مقدم بر ماهیت است» خلاصه کرد، به این معنا که افراد خودشان را تعریف میکنند.
در اصل، تکامل مفاهیم تلهولوژیک را در زیستشناسی از بین میبرد. سامرز و روزنبرگ در نقد خود از دنت با عنوان «ایده نیهیلیستی داروین: تکامل و بیمعنایی زندگی» استدلال داروینی برای نیهیلیسم اگزیستانسیالیستی را خلاصه میکنند:
داروینیسم به این ترتیب نقطه اوج فرآیندی است که از زمان نیوتن تلهولوژی را به حاشیه توضیحی رانده است. به طور خلاصه، داروینیسم داروینیها را به نیهیلیستهای متافیزیکی تبدیل کرده است که انکار میکنند که هیچ معنا یا هدفی برای جهان، محتویات آن و تاریخ کیهانی آن وجود دارد.
دنت نظریه تکامل را به عنوان «اسید جهانی داروین» توصیف میکند که همه مفاهیم هدف را میخورد و خدا را بیربط میکند و زندگی را از هدف درک شدهاش محروم میکند. او پیشنهاد میکند که داروین ممکن است به عنوان «پدربزرگ» اگزیستانسیالیسم در نظر گرفته شود، با نیچه به عنوان «پدر» آن:
فریدریش نیچه از طریق ابرهای تحقیرش نسبت به همه چیزهای انگلیسی، پیامی حتی کیهانیتر در داروین دید: خدا مرده است. اگر نیچه پدر اگزیستانسیالیسم است، پس شاید داروین شایسته عنوان پدربزرگ باشد.
داروینیسم نیچه
اعلامیه نیچه که «خدا مرده است» نشان میدهد که علم، اگر نه علت مستقیم، حداقل ابزار این مرگ استعاری بود. در حالی که نیچه اغلب به عنوان هشداری در برابر پیامدهای فلسفه داروینی دیده میشود، دیدگاههای او درباره داروینیسم بیشتر به مرگ خدا مرتبط است تا به مفهوم ابرمرد. اگرچه نیچه اغلب نیهیلیست نامیده میشود، آثار او عمدتاً به مقابله با پیامدهای نیهیلیستی میپردازد که زمانی که علم جایگزین خدا میشود، به وجود میآیند و خلأی باقی میگذارند.
پس از جنگ جهانی دوم، حفظ اعتقاد به یک هدف الهی برای زندگی به طور فزایندهای دشوار شد. اگزیستانسیالیسم عمدتاً حول محور نبود خدا و در نتیجه، نبود یک هدف یا معنای جهانی میچرخد.
توماس نیگل آزمایشی فکری ارائه میدهد که در آن بشریت کشف میکند که توسط بیگانگان برای برداشت به عنوان غذا خلق شده است. او استدلال میکند که این سناریو معنایی که ما به دنبال آن هستیم را فراهم نمیکند. آیا اگر خدا به جای بیگانگان ما را برای هدفی خلق کرده باشد، متفاوت خواهد بود؟ کامو معتقد است که این نیز کافی نخواهد بود: «میدانم که نمیدانم آن معنا چیست و برایم در حال حاضر غیرممکن است که آن را بدانم. معنایی خارج از وضعیت من چه معنایی میتواند برای من داشته باشد؟ من فقط میتوانم به صورت انسانی درک کنم.» حتی اگر خدا با هدفی برای ما وجود داشته باشد، همچنان فراتر از درک ما باقی میماند.
منابع
- Veit, W. (2018). Existential Nihilism: The Only Really Serious Philosophical Problem. Journal of Camus Studies, 211–236.
- Camus, A. (1955). The Myth of Sisyphus (J. O’Brien, Trans.). London: Hamish Hamilton.
- Dennett, D. C. (1995). Darwin’s Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life. New York: Simon & Schuster.
- Nagel, T. (1971). The absurd. The Journal of Philosophy, 68(20), 716–727.
- Sartre, J.-P. (1973). Existentialism and Humanism. London: Eyre Methuen.
- Sommers, T., & Rosenberg, A. (2003). Darwin’s nihilistic idea: Evolution and the meaninglessness of life. Biology & Philosophy, 18(5), 653–668.
- Veit, W. (2020). Dennett and Spinoza. Australasian Philosophical Review, 4(3), 259–265.